Εισαγωγή

 

Τα προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις περιλαμβάνουν δυσκολίες στην επικοινωνία, στη διατήρηση συναισθηματικής σύνδεσης και στην επίλυση συγκρούσεων, οι οποίες επηρεάζουν την ποιότητα της σχέσης και την ψυχική ευεξία των ατόμων που εμπλέκονται.

Δεν σχετίζονται μόνο με αντικειμενικές συμπεριφορές ή γεγονότα· ο τρόπος που κάθε άτομο αντιλαμβάνεται, ερμηνεύει και ανταποκρίνεται στις αλληλεπιδράσεις είναι καθοριστικός.

Η ικανότητα να θέτουμε και να σεβόμαστε όρια —τόσο τα δικά μας όσο και των άλλων— είναι βασικό στοιχείο υγιών σχέσεων. Όταν τα όρια είναι ασαφή, υπερβολικά σφιχτά ή ανύπαρκτα, μπορεί να δημιουργηθεί σύγχυση, ένταση ή απόσταση.

Δύο άνθρωποι μπορεί να βρεθούν στην ίδια κατάσταση, αλλά να την βιώσουν εντελώς διαφορετικά: για τον έναν να αποτελεί απλή διαφωνία και για τον άλλον να προκαλεί έντονη συναισθηματική αναστάτωση, ειδικά αν «πατηθούν» ευαίσθητες ζώνες που σχετίζονται με παλαιότερες εμπειρίες.

 

Συμπτώματα δυσλειτουργικών σχέσεων μπορεί να εκδηλωθούν σε πολλά επίπεδα:

​

➤ Σωματικά: αυξημένο στρες, διαταραχές ύπνου, μυϊκή ένταση.

➤ Συναισθηματικά: απογοήτευση, θυμός, αποξένωση, αίσθημα απόρριψης.

➤ Γνωσιακά: αρνητικές ερμηνείες, υπεργενίκευση, δυσκολία να δει κανείς τη θετική πλευρά του άλλου.

 

Κατηγορίες σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία

 

➤ Δυσκολίες επικοινωνίας – Παρεξηγήσεις, ασαφείς εκφράσεις, αδυναμία να εκφραστούν ανάγκες και συναισθήματα.

➤ Συγκρουσιακές σχέσεις – Επαναλαμβανόμενοι καυγάδες, παθητική-επιθετική συμπεριφορά, κλιμάκωση εντάσεων.

➤ Αποστασιοποίηση – Συναισθηματική ψυχρότητα, έλλειψη οικειότητας, περιορισμένη κοινή δραστηριότητα.

➤ Σχέσεις εξάρτησης ή ελέγχου – Ανισορροπία δυνάμεων, έλλειψη αυτονομίας, φόβος εγκατάλειψης.

➤ Διαταραγμένα όρια – Είτε υπερβολικά χαλαρά (ο άλλος εισβάλλει χωρίς συνέπειες), είτε υπερβολικά σφιχτά (δυσκολία εγγύτητας και εμπιστοσύνης).

​

Αίτια και Παράγοντες Κινδύνου

 

➤ Βιολογικοί παράγοντες: διαφορές στην ιδιοσυγκρασία, ευαισθησία του νευρικού συστήματος.

➤ Ψυχολογικοί παράγοντες: χαμηλή αυτοεκτίμηση, δυσκολία ρύθμισης συναισθημάτων, ανεπίλυτα βιώματα.

➤ Περιβαλλοντικοί παράγοντες: στρεσογόνα γεγονότα, κοινωνική απομόνωση, διαφορετικές προσδοκίες ή αξίες.

 

Τα προβλήματα στις σχέσεις συχνά πηγάζουν από παλαιότερα συναισθηματικά μοτίβα που διαμορφώθηκαν σε ευαίσθητες περιόδους της ζωής. Όταν οι βασικές συναισθηματικές ανάγκες —όπως ασφάλεια, κατανόηση, αποδοχή και σταθερότητα— δεν ικανοποιούνται, το άτομο μπορεί να δυσκολεύεται να θέσει υγιή όρια ή να σεβαστεί των άλλων.

 

Τα όρια μπορεί να είναι:

 

➤ Σωματικά: απόσταση, προσωπικός χώρος, φυσική επαφή.

➤ Συναισθηματικά: μέχρι πού μοιράζομαι, τι αντέχω να ακούσω, πώς προστατεύω την ευαλωτότητά μου.

➤ Χρονικά: πόσο χρόνο αφιερώνω σε μια σχέση ή δραστηριότητα.

➤ Αξιακά: τι είναι για μένα αποδεκτό και τι όχι.